İhram Yasakları: İhramlıyken Yapılmaması Gerekenler

İhram, umre ve hac ibadetinin kapısıdır. İhrama giren kişi, gündelik hayatta serbest olan bazı davranışları bir süreliğine kendisine yasaklayarak bütün varlığıyla ibadete yönelir. Bu rehberde ihram yasaklarını, yani ihramlıyken yapılmaması gerekenleri, erkeklere ve kadınlara özel hükümleri, serbest olan davranışları ve yasakların ihlali hâlinde neler yapılması gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.

Bilgiler, Diyanet İşleri Başkanlığı çizgisindeki genel kabul görmüş görüşler ve Hanefi mezhebi esas alınarak hazırlanmıştır. Mezhepler arasında farklılık olan noktaları ayrıca belirttik. Umrenin bütün adımlarını görmek isterseniz umre nasıl yapılır rehberimizi okuyabilirsiniz.

İhram Nedir?

İhram kelimesi sözlükte "bir şeyi kendine haram kılmak" anlamına gelir. Dinî bir terim olarak ihram, hac veya umre yapmak isteyen kişinin niyet edip telbiye getirerek, normalde serbest olan bazı davranışları kendisine yasaklamasıdır. Halk arasında erkeklerin giydiği iki parça beyaz örtüye de "ihram" denir; ancak asıl ihram, niyet ve telbiyeyle girilen bu manevi hâldir.

İhrama giren kişiye muhrim denir. Umrede ihram, mikat yerinde ya da mikat sınırı geçilmeden niyet ve telbiyeyle başlar; sa'yden sonra tıraş olmak veya saçları kısaltmakla sona erer. Bu süre boyunca aşağıda anlatılan yasaklara uyulması gerekir.

İhram, kişiye dünya meşgalelerinden sıyrılmayı, bütün insanların Allah katında eşit olduğunu ve bir gün kefene sarılacağını hatırlatır. Zengin, fakir, genç, yaşlı herkesin aynı sade kıyafetle Kâbe'ye yönelmesi, ihramın en güzel derslerinden biridir.

İhram Kıyafeti

Erkekler için

Erkekler dikişli elbiselerini çıkarıp iki parça dikişsiz örtüye bürünür:

• İzar: Belden aşağıyı örten parçadır.
• Rida: Omuzlara alınan, vücudun üst kısmını örten parçadır.

Bu örtülerin beyaz ve temiz olması müstehaptır. Ayaklara, ayağın üst kısmındaki çıkık kemiği ve topuğu açıkta bırakan terlik veya sandalet giyilir. Çorap giyilmez.

Kadınlar için

Kadınlar için özel bir ihram kıyafeti yoktur. Tesettüre uygun, bol ve sade günlük kıyafetlerini giyerler; başlarını örterler. Yüzleri ve elleri açık kalır. Ayakkabı ve çorap giyebilirler. Beyaz kıyafet zorunlu değildir; ancak dikkat çekmeyen sade renkler tercih edilir.

Erkeklere Özel İhram Yasakları

Dikişli elbise giymek

İhramlı erkek, vücudun tamamına ya da bir organına göre dikilmiş veya örülmüş elbise giyemez. Gömlek, pantolon, tişört, iç çamaşırı, ceket, kazak ve çorap bu kapsama girer. Buradaki "dikişli" ifadesi, kumaşın üzerinde dikiş bulunması değil, elbisenin vücut kalıbına göre biçilmiş olmasıdır. Bu nedenle kenarları dikilmiş bir havlu ya da ihram örtüsünün kenar dikişleri sorun oluşturmaz.

Soğuk havalarda bir battaniye ya da şal, giyilmeden omuzlara örtünebilir. Önemli olan, kıyafetin normal giyim şekliyle giyilmemesidir.

Başı örtmek

İhramlı erkek başını ve yüzünü örtemez. Şapka, takke, bere ya da başa sarılan bir örtü kullanılamaz. Ancak başa temas etmeyen bir gölgelik altında durmak serbesttir. Bu nedenle şemsiye kullanmak, bir binanın ya da çadırın gölgesinde oturmak ve araç içinde yolculuk etmek yasak değildir. Başın üzerine bavul gibi bir yük almak da örtünme sayılmaz.

Kadınlara Özel İhram Yasakları

Yüzü örtmek

İhramlı kadın, yüzüne değecek şekilde peçe, nikap veya benzeri bir örtüyle yüzünü kapatamaz. Hz. Peygamber (s.a.v.) ihramlı kadının nikap takmamasını bildirmiştir. Ancak yabancı erkeklerin bulunduğu ortamlarda ya da güneşten korunmak amacıyla, yüze temas etmeyecek şekilde başörtüsünün önünü sarkıtmak veya siperli bir başlık kullanmak caizdir.

Eldiven

Hanefi mezhebine göre ihramlı kadın eldiven giyebilir; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise kadının ihramlıyken eldiven giymesi yasaktır.

Kadın ve Erkek İçin Ortak İhram Yasakları

Koku sürünmek ve kokulu sabun kullanmak

İhramlı kişi bedenine, saçına, sakalına ya da ihram kıyafetine koku süremez. Parfüm, kolonya, esans ve kokulu yağ bu kapsamdadır. Gündelik hayatta pek düşünmediğimiz ürünler de dikkat gerektirir:

• Kokulu sabun, şampuan, duş jeli ve krem,
• Parfümlü ıslak mendil ve kolonyalı mendil,
• Kokulu deodorant ve vücut losyonu,
• Kokulu dudak kremi ve parfümlü güneş kremi.

Bu nedenle ihram öncesinde kokusuz sabun, şampuan ve ıslak mendil temin etmek en kolay çözümdür. İhramdan önce sürülen kokunun ihramdan sonra bedende kalması ise yasak kapsamına girmez.

Saç, sakal ve vücut tüylerini kesmek veya koparmak

İhramlı kişi saçını, sakalını, bıyığını ya da vücudunun herhangi bir yerindeki tüyleri kesemez, tıraş edemez, koparamaz ve yolamaz. Bu yasak, umrenin sonunda yapılan tıraş veya saç kısaltma ile sona erer.

Abdest alırken ya da yıkanırken kendiliğinden düşen tüyler için endişelenmeye gerek yoktur. Ancak saç ve sakal taranırken tüylerin dökülmemesi için dikkatli olunmalı, saçları sert biçimde kaşımaktan kaçınılmalıdır.

Tırnak kesmek

İhramlı kişi el ve ayak tırnaklarını kesemez. Bu nedenle tırnak bakımının ihrama girmeden önce yapılması sünnettir. Kırılan ve rahatsızlık veren bir tırnağın koparılması ise ceza gerektirmez.

Cinsel ilişki ve ön davranışları

İhramlıyken eşler arasında cinsel ilişki kesinlikle yasaktır. Şehvetle öpmek, dokunmak ve sarılmak gibi ilişkiye götüren davranışlar da bu yasağın kapsamındadır. Umrede tavafın çoğu yapılmadan önce gerçekleşen cinsel ilişki umreyi bozar; bu durumda umrenin kazası ve ceza gerekir. Bu konudaki ayrıntılar için mutlaka bir din görevlisine danışılmalıdır.

Hanefi mezhebine göre ihramlıyken nikâh akdi yapılabilse de ihram süresince evlilik meselelerine girmemek daha uygundur. Diğer mezheplerde ihramlının nikâh kıyması yasaktır.

Kara hayvanı avlamak

İhramlı kişi kara hayvanlarını avlayamaz, avcıya yardım edemez, av hayvanını gösteremez ve avı ürkütemez. Deniz avı ise serbesttir. Bu hüküm Kur'an'da açıkça bildirilmiştir (Mâide 5/95-96).

Akrep, yılan, kuduz köpek ve fare gibi zararlı hayvanları öldürmek ise yasak değildir. Sinek, karınca gibi küçük böcekleri de rahatsız edici olduklarında uzaklaştırmakta sakınca yoktur.

Harem bölgesinde ağaç kesmek ve bitki koparmak

Mekke'yi çevreleyen Harem bölgesinde kendiliğinden yetişen ağaçları kesmek ve yeşil bitkileri koparmak yasaktır. Bu yasak ihramlı olsun olmasın herkes için geçerlidir. Harem bölgesindeki av hayvanlarına dokunmamak da aynı şekilde herkes için gereklidir. Yürürken farkında olmadan bitkilere basmak ya da insanların ekip yetiştirdiği bitkileri kullanmak bu kapsama girmez.

Kavga, kötü söz ve günah

Kur'an-ı Kerim'de hac ile ilgili olarak şöyle buyrulur: "Hac, bilinen aylardadır. Kim bu aylarda haccı kendisine farz kılarsa (ihrama girerse) artık hacda kadına yaklaşmak (rafes), günaha sapmak (füsûk) ve kavga etmek (cidâl) yoktur." (Bakara 2/197)

Bu ayetteki üç kavram umre için de geçerlidir:

• Rafes: Cinsel ilişki ve buna götüren söz ve davranışlar.
• Füsûk: Her türlü günah ve Allah'ın emirlerinin dışına çıkmak.
• Cidâl: Tartışma, kavga, ağız dalaşı.

Kalabalık, sıcak, yorgunluk ve uzun bekleyişler insanın sabrını zorlayabilir. Otel odası paylaşımında, yemek sırasında ya da tavaftaki izdihamda gösterilen sabır ve güler yüz, ihramın ruhuna en uygun davranıştır. Yolculuk arkadaşlarınıza karşı hoşgörülü olmak, ibadetin manevi kazancını artırır.

İhramlıyken Serbest Olan Davranışlar

İhram yasaklarını öğrenen misafirlerimiz bazen fazla endişelenip serbest olan davranışlardan da kaçınıyor. Aşağıdaki davranışlar ihramlıyken yasak değildir:

• Yıkanmak: Gusül almak, duş almak ve serinlemek için yıkanmak serbesttir. Kokusuz sabun ve şampuan kullanılabilir. Ancak yıkanırken saç ve sakal tüylerinin dökülmemesine dikkat edilmelidir.
• Şemsiye kullanmak: Erkekler başa değmeyen şemsiye altında güneşten korunabilir.
• Saat, yüzük ve gözlük: Kol saati, yüzük, okuma gözlüğü ve güneş gözlüğü kullanılabilir.
• Kemer ve bel çantası: Erkekler izarı sabitlemek veya para, pasaport ve telefon gibi eşyalarını taşımak için kemer ve bel çantası kullanabilir.
• İlaç kullanmak: Kokusuz ilaçlar kullanılabilir; yara bandı yapıştırılabilir. Göz damlası ve burun spreyi gibi tedavi amaçlı ürünler için kokulu olup olmadığına dikkat etmek yeterlidir.
• Misvak ve diş fırçalamak: Ağız ve diş temizliği yapılabilir.
• İhram örtülerini değiştirmek: İhram örtüleri kirlendiğinde temizleriyle değiştirilebilir, yıkanabilir.
• Gölgede oturmak ve araca binmek: Bina, çadır, otobüs veya uçak içinde bulunmak serbesttir.
• Zararlı hayvanları uzaklaştırmak veya öldürmek: Akrep ve yılan gibi zararlı hayvanlar öldürülebilir.

Yasakların İhlali Hâlinde Ceza

İhram yasaklarından birinin çiğnenmesi umreyi kendiliğinden geçersiz kılmaz; cinsel ilişki gibi bazı ağır durumlar bunun istisnasıdır. Ancak çoğu ihlal, telafi edilmesi gereken bir ceza doğurur. Fıkıh kitaplarında bu cezalar genel olarak şu kavramlarla ifade edilir:

• Dem: Harem bölgesinde bir koyun veya keçi kurban edilmesidir. Daha ağır ihlallerde gerekir. Örneğin Hanefi mezhebine göre bir organın tamamına koku sürmek, başın dörtte birini tıraş etmek ya da bir el veya ayağın bütün tırnaklarını kesmek dem gerektirir.
• Sadaka: Fıtır sadakası miktarında bir sadakanın fakirlere verilmesidir. Daha hafif ihlallerde gerekir. Örneğin az bir yere koku sürmek ya da birkaç tırnak kesmek gibi durumlar bu kapsamdadır.
• Oruç: Hastalık gibi bir özür nedeniyle bazı yasakları çiğnemek zorunda kalan kişiye, Kur'an'da bildirildiği üzere kurban, sadaka ve oruç arasında seçim imkânı tanınmıştır (Bakara 2/196).

Hanefi mezhebine göre yasaklar unutarak veya bilmeyerek çiğnense de ceza gerekir. Diğer bazı mezheplerde ise unutma ve bilmeme bazı yasaklarda mazeret kabul edilir.

İhram İçin Pratik İpuçları

Rehberlerimizin yıllar içinde biriktirdiği tecrübeler, ihramlı günlerinizi kolaylaştıracak bazı küçük ama etkili önerileri ortaya çıkardı:

• İhramı önceden deneyin: Erkekler ihram örtülerini evde bir kez bağlamayı denemeli. İzarın yürürken açılmaması için kemer kullanmak büyük kolaylık sağlar.
• Yedek ihram alın: En az iki takım ihram bulundurun. Kirlendiğinde ya da ıslandığında değiştirmek için yedek her zaman işe yarar.
• Kokusuz ürünler hazırlayın: Sabun, şampuan, ıslak mendil, deodorant ve kremlerin kokusuz olmasına dikkat edin. Bunları ayrı bir küçük çantada toplamak karışıklığı önler.
• Sürtünmeye karşı önlem alın: Uzun yürüyüşlerde iç bacaklarda sürtünme yaşanabilir. Kokusuz bir pişik kremi veya vazelin işinizi görür.
• Terliğinizi iyi seçin: Ayak üstünü açık bırakan, tabanı kaymayan ve uzun yürüyüşe dayanıklı bir terlik ya da sandalet tercih edin. Yeni terliği yolculuktan önce birkaç gün giyerek ayağınızı alıştırın.
• Bel çantası kullanın: Pasaport, telefon ve para gibi önemli eşyalar için bel çantası en güvenli seçenektir.
• Kalabalıkta sakin olun: Tavaf ve sa'y sırasında itişmekten kaçının. Sabır, ihramın ruhuna en uygun davranıştır.
• Tereddütte sorun: Bir davranışın yasak olup olmadığından emin değilseniz, yapmadan önce rehberinize veya bir din görevlisine danışın.

Yolculuk hazırlığınızın tamamı için umre valiz listesi ve umre için gerekli belgeler sayfalarımıza, ihramlıyken okunan telbiye ve diğer dualar için umre duaları rehberimize göz atabilirsiniz.