Umre Nasıl Yapılır? Adım Adım Umre Rehberi

Umre, Kâbe'yi ziyaret etmek, onu tavaf etmek ve Safa ile Merve arasında sa'y yapmak suretiyle eda edilen, kalpleri yumuşatan, insanı yeniden toparlayan bir ibadettir. Pek çok misafirimiz yola çıkmadan önce aynı soruyu soruyor: Umre nasıl yapılır ve hangi adımları hangi sırayla izlemek gerekir? Bu rehberde umrenin tanımından hükmüne, farz ve vaciplerinden mikat yerlerine, ihrama girişten saç kısaltmaya kadar her adımı sade bir dille ve sırasıyla anlatıyoruz.

Rehberde Diyanet İşleri Başkanlığı çizgisindeki genel kabul görmüş bilgiler esas alınmış, Hanefi mezhebinin görüşleri temel alınmıştır. Mezhepler arasında farklılık bulunan noktaları ayrıca belirttik. Yolculuk sırasında rehberlerimiz her adımda yanınızda olacak; yine de önceden okumak, ibadeti daha huzurlu ve bilinçli yapmanızı sağlar.

Umre Nedir?

Sözlükte "ziyaret etmek" anlamına gelen umre, dinî bir terim olarak belirli bir vakte bağlı olmaksızın ihrama girip Kâbe'yi tavaf etmek, Safa ile Merve arasında sa'y yapmak ve ardından tıraş olarak ya da saçları kısaltarak ihramdan çıkmaktır. Bu yüzden halk arasında umreye "küçük hac" da denir.

Hac yılın yalnızca belirli günlerinde yapılabilirken umre, yılın hemen her döneminde yapılabilir. Yalnızca hac günlerinde, yani Arefe günü ile bayramın dördüncü günü arasında umre yapmak Hanefi mezhebinde mekruh kabul edilir. Ramazan ayında yapılan umre ise ayrı bir fazilete sahiptir; bu konuyu Ramazan'da umre yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Umrenin Hükmü

Hanefi mezhebine göre umre, gücü yeten Müslüman için ömürde bir defa yapılması sünnet-i müekkede olan bir ibadettir. Yani farz değildir; ancak Hz. Peygamber'in (s.a.v.) önemle üzerinde durduğu, terk edilmemesi tavsiye edilen bir sünnettir. Mâlikî mezhebi de umreyi sünnet olarak kabul eder.

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise umre, gücü yetenlere ömürde bir defa farz (vacip) kabul edilir. Bu görüşe sahip olanlar, "Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın" (Bakara 2/196) ayetini delil olarak gösterir.

Umrenin Farzları ve Vacipleri

Umrenin geçerli olması için yerine getirilmesi gereken temel unsurlar ile terk edilmesi hâlinde ceza gerektiren vacipleri bilmek, ibadeti eksiksiz yapmanın ilk adımıdır.

Umrenin farzları

• İhram: Umrenin şartıdır. İhrama girmeden umre başlamış sayılmaz. İhram, niyet edip telbiye getirerek umre ibadetine başlamaktır.
• Tavaf: Umrenin rüknüdür. Hanefi mezhebine göre yedi şavttan oluşan tavafın ilk dört şavtı (yani çoğu) rükün, kalan üç şavtı ise vaciptir.

Umrenin vacipleri

• Sa'y: Safa ile Merve tepeleri arasında yedi defa gidip gelmektir.
• Tıraş veya saç kısaltma: Sa'yden sonra erkeklerin saçlarını tıraş etmesi ya da kısaltması, kadınların ise saç uçlarından bir miktar kesmesidir. İhramdan bununla çıkılır.

Bunlara ek olarak tavaftan sonra kılınan iki rekâtlık tavaf namazı da Hanefi mezhebinde vaciptir. Vaciplerden birinin özürsüz olarak terk edilmesi umreyi geçersiz kılmaz; ancak ceza (dem) gerektirir. Bu nedenle her adımı eksiksiz tamamlamaya özen göstermek gerekir.

Mikat Yerleri

Mikat, Mekke'ye hac veya umre niyetiyle gelenlerin ihramsız olarak geçmemesi gereken sınır noktalarıdır. Hz. Peygamber (s.a.v.) farklı yönlerden gelenler için beş mikat yeri belirlemiştir:

1. Zülhuleyfe: Medine yönünden gelenlerin mikatıdır. Bugün Âbâr-ı Ali (Bi'r-i Ali) olarak da bilinir ve Medine'ye çok yakındır.
2. Cuhfe: Şam, Mısır ve bu yönlerden gelenlerin mikatıdır. Cuhfe'nin bugün harabe hâlinde olması nedeniyle yakınındaki Rabiğ mikat olarak kullanılır.
3. Karnü'l-Menâzil: Necid yönünden gelenlerin mikatıdır. Taif yakınlarındadır.
4. Yelemlem: Yemen yönünden gelenlerin mikatıdır.
5. Zâtu Irk: Irak yönünden gelenlerin mikatıdır.

Mikat sınırı ile Harem bölgesi arasında kalan bölgeye Hıll denir. Hıll bölgesinde yaşayanlar bulundukları yerden, Mekke'de bulunanlar ise umre için Harem sınırının dışına çıkarak (örneğin Ten'im'deki Hz. Âişe Mescidi'nden) ihrama girer.

Türkiye'den gidenler için pratik durum

Türkiye'den umreye giden misafirlerin büyük bölümü iki yoldan birini izler:

• Önce Medine'ye gidenler: Medine'de birkaç gün kalıp ardından Mekke'ye geçen misafirler, Mekke yolu üzerindeki Zülhuleyfe mikatında ihrama girer. Bu durumda ihram hazırlığı otelde yapılır, mikat mescidinde iki rekât ihram namazı kılınıp niyet edilir ve telbiye getirilir.
• Uçakla doğrudan Cidde'ye gidenler: Cidde, mikat sınırlarının iç tarafında kalır. Bu nedenle doğrudan Cidde'ye uçan misafirlerin, uçak mikat hizasını geçmeden ihrama girmesi gerekir. Uygulamada ihram kıyafetleri genellikle havalimanında ya da uçağa binmeden önce giyilir, ihram namazı uygun bir yerde kılınır; niyet ve telbiye ise uçakta, mikat hizasına gelmeden önce yapılır. Kabin ekibi çoğu zaman mikata yaklaşıldığını anons eder; rehberiniz de sizi ayrıca uyaracaktır.

Adım Adım Umre Nasıl Yapılır?

Aşağıdaki adımlar, Türkiye'den giden bir misafirin umreyi baştan sona nasıl yapacağını sırasıyla anlatmaktadır.

1. Hazırlık ve gusül

İhrama girmeden önce bedeni temizlemek sünnettir. Tırnaklar kesilir, koltuk altı ve kasık temizliği yapılır, saç ve sakal düzeltilmek isteniyorsa bu iş ihramdan önce halledilir. Ardından gusül abdesti alınır; gusül mümkün değilse abdest yeterlidir. Gusül, temizlik amaçlı olduğundan özel hâldeki kadınlar için de sünnettir.

Erkekler ihramdan önce bedenlerine koku sürünebilir; ihramdan önce sürülen kokunun ihramdan sonra kalması bir sakınca doğurmaz. Ancak ihram kumaşına koku sürülmez.

2. İhrama girme: iki rekât namaz, niyet ve telbiye

Erkekler dikişli elbiselerini çıkarıp izar (belden aşağıyı örten bez) ve rida (omuzlara alınan bez) adı verilen iki parça beyaz örtüye bürünür. Kadınlar ise kendi tesettürlü kıyafetleriyle kalır; yüzleri ve elleri açık olur.

Kerahat vakti değilse iki rekât ihram namazı kılınır. Namazdan sonra umreye niyet edilir. Niyet kalple yapılır; dille söylemek ise güzeldir:

Niyetin hemen ardından en az bir defa telbiye getirilir. Niyetle birlikte telbiye getirilmesiyle kişi ihrama girmiş olur ve ihram yasakları başlar. Erkekler telbiyeyi sesli, kadınlar ise kendilerinin duyacağı kadar alçak sesle söyler.

Telbiye, ihram süresince sık sık tekrarlanır: yokuş çıkarken, inerken, araçtan inip binerken, insanlarla karşılaşırken ve namazların ardından. Umrede telbiye, tavafa başlarken Hacerülesved'in istilamıyla birlikte sona erer. İhramın yasakları için ihram yasakları rehberimize mutlaka göz atın.

3. Mescid-i Haram'a giriş

Mekke'ye varıldığında otele yerleşilir, kısa bir dinlenmenin ardından grup hâlinde Mescid-i Haram'a gidilir. Mescide sağ ayakla, huşu içinde ve dua ederek girilir. Mescide girerken okunan dua ve diğer dualar için umre duaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Kâbe'yi ilk gördüğünüz an, ömür boyu unutamayacağınız anlardan biridir. Bu anda belirli bir dua okumak şart değildir; kalbinizden geçeni, kendi dilinizle Allah'a arz edebilirsiniz. Tavafa başlamadan önce abdestinizin olduğundan emin olun.

4. Tavaf

Tavaf, Kâbe'yi sol tarafa alarak etrafında yedi defa dönmektir. Her bir dönüşe şavt denir. Umre tavafı şu şekilde yapılır:

• Iztıba: Erkekler tavafa başlamadan önce ridanın ortasını sağ koltuk altından geçirip iki ucunu sol omuz üzerine atar; böylece sağ omuz açıkta kalır. Iztıba, ardından sa'y yapılacak tavafın tamamında sünnettir. Tavaf bitince sağ omuz yeniden örtülür.
• Başlangıç noktası: Tavaf, Hacerülesved'in bulunduğu köşenin hizasından başlar. Zeminde ve duvarda bu hizayı gösteren işaretler bulunur; ayrıca karşıda yeşil bir ışık yanar.
• Niyet ve istilam: Hacerülesved hizasında Kâbe'ye dönülerek tavafa niyet edilir. Ardından eller namaza başlarken olduğu gibi kaldırılır ve "Bismillâhi vallâhu ekber" denir. Kalabalık nedeniyle Hacerülesved'i öpmek çoğu zaman mümkün değildir; bu durumda uzaktan avuç içleriyle ona işaret edilir ve eller öpülür. Buna istilam denir. İstilam her şavtın başında tekrarlanır.
• Remel: Erkekler ilk üç şavtta kısa adımlarla, omuzları silkeleyerek çalımlı ve canlı bir şekilde yürür. Buna remel denir; sünnettir. Kalabalık nedeniyle yapılamazsa sakıncası yoktur. Son dört şavt normal yürüyüşle tamamlanır.
• Rükn-i Yemânî: Kâbe'nin Hacerülesved'den önceki köşesidir. İmkân bulunursa bu köşeye elle dokunmak sünnettir; öpülmez. Kalabalıkta dokunulamazsa işaret etmeye gerek yoktur, yürümeye devam edilir.
• Yedi şavt: Hacerülesved hizasından başlayıp yine aynı hizaya gelince bir şavt tamamlanır. Yedinci şavtın sonunda sekizinci kez istilam yapılarak tavaf bitirilir.

Tavaf sırasında belirli bir dua okumak şart değildir. Kur'an okunabilir, zikir yapılabilir, bildiğiniz dualarla kendi dilinizde dua edebilirsiniz. Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında "Rabbenâ âtinâ..." duasını okumak ise sünnettir.

5. Tavaf namazı ve zemzem

Tavaf bitince, kerahat vakti değilse iki rekât tavaf namazı kılınır. Bu namazı mümkünse Makam-ı İbrahim'in arkasında kılmak faziletlidir. Ancak kalabalık zamanlarda tavaf edenleri rahatsız etmemek için mescidin uygun herhangi bir yerinde kılmak da yeterlidir. Birinci rekâtta Kâfirûn, ikinci rekâtta İhlâs suresinin okunması sünnettir.

Namazdan sonra dua edilir ve zemzem içilir. Zemzem, kıbleye dönülerek, besmeleyle ve birkaç nefeste içilir. Mescidin her yerinde zemzem sebilleri bulunur. Zemzem içtikten sonra, imkân varsa Hacerülesved'e yeniden istilam yapılarak sa'y yerine geçilir.

6. Sa'y

Sa'y, Safa tepesinden başlayıp Merve tepesinde bitecek şekilde iki tepe arasında yedi defa gidip gelmektir. Safa'dan Merve'ye gitmek bir şavt, Merve'den Safa'ya dönmek ikinci şavt sayılır. Böylece yedinci şavt Merve'de tamamlanır.

• Safa'ya çıkıldığında Kâbe'ye doğru dönülür, eller dua eder gibi kaldırılır; tekbir, tehlil ve salavat getirilerek dua edilir.
• Safa ile Merve arasında yürünür. Yol üzerinde tavanda ve duvarlarda yeşil ışıklarla işaretlenmiş bir bölüm vardır. Erkekler bu iki işaret arasında hafifçe koşar adım yürür; buna hervele denir ve sünnettir. Kadınlar hervele yapmaz.
• Merve'ye varınca da Safa'da olduğu gibi Kâbe'ye yönelinip dua edilir.
• Sa'y için abdest şart değildir, ancak abdestli olmak daha faziletlidir. Yürümekte zorlanan misafirler sa'yi tekerlekli sandalyeyle yapabilir; bunun için mescitte imkânlar bulunur.

Sa'yde de belirli bir dua okumak şart değildir. Safa ve Merve'de okunan dualara umre duaları sayfamızda yer verdik.

7. Tıraş veya saç kısaltma ve ihramdan çıkış

Sa'y tamamlandıktan sonra erkekler saçlarını tıraş ettirir ya da kısaltır. Tıraş olmak daha faziletlidir. Kısaltmada Hanefi mezhebine göre başın en az dörtte birindeki saçlardan parmak ucu boyu kadar kesilmesi gerekir; ancak başın tamamından kısaltmak daha uygundur. Kadınlar ise saçlarının uçlarından yaklaşık bir parmak ucu boyu keser; kadınlar tıraş olmaz.

Tıraş veya saç kısaltmayla birlikte ihramdan çıkılmış olur ve ihram yasakları sona erer. Böylece umre tamamlanır. Allah kabul etsin.

Kadınlara Özel Hükümler

Umrenin adımları kadın ve erkek için büyük ölçüde aynıdır; ancak bazı hükümler kadınlar için farklıdır:

• Kadınlar ihramda dikişli elbise giyebilir, başlarını örter; yüzleri açık kalır. Eldiven konusunda mezhepler arasında farklı görüşler vardır.
• Telbiyeyi yüksek sesle değil, kendilerinin duyacağı kadar söylerler.
• Iztıba, remel ve hervele yapmazlar.
• Tıraş olmazlar; yalnızca saç uçlarından bir miktar keserler.
• Özel hâldeki (hayız veya lohusa) kadınlar ihrama girebilir, telbiye getirebilir ve dua edebilir. Ancak bu hâldeyken mescide giremez ve tavaf yapamazlar. Temizlendikten sonra gusül alıp tavaflarını yapar, ardından sa'y ve saç kısaltma ile umrelerini tamamlarlar. Yolculuk planı yaparken bu durumu göz önünde bulundurmak ve rehberinizi bilgilendirmek önemlidir.

Kadın misafirlerin seyahat şartları zaman zaman değişebilmektedir. Güncel şartları resmî kaynaklardan ve firmamızdan teyit edin. Yolculuk için hazırlanması gereken evraklar hakkında umre için gerekli belgeler rehberimize göz atabilirsiniz.

Umrede Sık Yapılan Hatalar

Yıllardır misafirlerimize eşlik eden rehberlerimizin en sık karşılaştığı hataları sizin için derledik:

• Mikatı ihramsız geçmek: Özellikle doğrudan Cidde'ye uçanlarda görülür. Mikat ihramsız geçilirse geri dönüp ihrama girmek ya da ceza (dem) ödemek gerekir. Bu yüzden ihram hazırlığını havalimanında tamamlamak en güvenli yoldur.
• Tavafa Hacerülesved hizasından önce veya sonra başlamak: Başlangıç noktasındaki işaretlere dikkat edilmelidir. Hizanın biraz gerisinden başlamak, şavtın eksik kalmasını önler.
• Kâbe'yi sağa alarak dönmek: Tavafta Kâbe her zaman sol tarafta olmalıdır.
• Hicr bölgesinin içinden geçmek: Kâbe'nin yanındaki yarım daire şeklindeki Hatîm (Hicr-i İsmail) Kâbe'den sayılır. Tavaf bu bölgenin dışından yapılmalıdır.
• Iztıbayı tavaf dışında da sürdürmek: Iztıba yalnızca tavafta yapılır; namazda omuzlar örtülü olmalıdır.
• Şavt sayısını karıştırmak: Yanınızda küçük bir sayaç ya da tespih bulundurmak işinizi kolaylaştırır. Şüphe hâlinde az olan sayı esas alınır.
• Sa'ye Merve'den başlamak: Sa'y her zaman Safa'dan başlar.
• Saç kısaltmayı birkaç tel kesmekle yetinmek: Hanefi mezhebine göre başın en az dörtte birinden kesmek gerekir.
• İhram yasaklarını bilmeden ihlal etmek: Kokulu ıslak mendil, parfümlü krem gibi ürünler farkında olmadan kullanılabilir. Bu konuda ayrıntılı bilgiyi ihram yasakları sayfamızda bulabilirsiniz.
• Kalabalıkta kendini yormak: Hacerülesved'i öpmek için izdihama girmek hem sağlık açısından tehlikelidir hem de başkalarına eziyet verir. Uzaktan istilam yeterlidir.

Umre Öncesi Kısa Bir Hazırlık Listesi

• Pasaport, vize ve diğer belgelerinizi kontrol edin. Ayrıntılar için umre için gerekli belgeler rehberimize bakın.
• Erkekler için en az iki takım ihram, ayak üstü açık terlik ve bel çantası hazırlayın.
• Kokusuz sabun, şampuan ve ıslak mendil alın.
• Düzenli kullandığınız ilaçları reçeteleriyle birlikte yanınıza alın.
• Rahat yürüyüş ayakkabısı ve yanınızda taşıyabileceğiniz küçük bir dua kitapçığı bulundurun.

Daha kapsamlı bir liste için umre valiz listesi sayfamızı, ilk kez gidecekler için hazırladığımız ilk kez umreye gidecekler için 20 tavsiye yazımızı okuyabilirsiniz.