Mekke ve Medine'de Ziyaret Yerleri

Umre yolculuğu yalnızca tavaf ve sa'ydan ibaret değildir. Mekke ve Medine, İslam tarihinin ilk ve en önemli olaylarının yaşandığı, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hayatının her anına tanıklık etmiş şehirlerdir. Bu rehberde Mekke ve Medine'de ziyaret yerlerini kısa tarihçeleri, ziyaret ipuçları ve adabıyla birlikte tanıtıyoruz.

Ziyaret ettiğiniz her mekânda o mekânın hatırasını düşünmek, ibadetinize derinlik katar. Ancak unutmayın: Bu yerlerin çoğu umrenin farz veya vacip bir parçası değildir; ziyaretler, ibadetinizi tamamladıktan sonra gönül zenginliği için yapılır.

Mekke'deki ziyaret yerleri

Mekke, Kâbe'nin bulunduğu, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) doğduğu ve peygamberliğin ilk yıllarının geçtiği şehirdir. Mekke'deki ziyaretlerin merkezinde elbette Mescid-i Haram yer alır.

Mescid-i Haram ve Kâbe

Mescid-i Haram, Kâbe'yi çevreleyen ve yeryüzünün en faziletli mescidi kabul edilen mabettir. Kâbe, Kur'an-ı Kerim'de insanlar için kurulan ilk ibadet evi olarak anılır (Âl-i İmrân, 96). Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından temellerinin yükseltildiği bildirilir (Bakara, 127).

Ziyaret ipucu: Kalabalığın görece az olduğu saatleri (gece yarısından sonra, kuşluk vakti) tavaf için değerlendirebilirsiniz. Mescidin kapıları numaralıdır; otelinize en yakın kapının numarasını ve adını öğrenin, buluşma noktası olarak kullanın.

Adab: Mescide sağ ayakla ve dua ederek girin. Kâbe'yi ilk gördüğünüzde dua etmek güzel bir gelenektir. Kalabalıkta kimseyi itip kakmamak, özellikle yaşlıları ve kadınları gözetmek önemlidir.

Makam-ı İbrahim

Makam-ı İbrahim, Hz. İbrahim'in Kâbe'yi inşa ederken üzerine çıktığı rivayet edilen taştır. Bugün Kâbe'nin kapısı tarafında, cam ve metal bir muhafaza içinde durur. Kur'an-ı Kerim'de "Makam-ı İbrahim'den kendinize bir namaz yeri edinin" buyrulur (Bakara, 125).

Ziyaret ipucu: Tavafın ardından kılınan iki rekât tavaf namazını Makam-ı İbrahim'in arkasında kılmak faziletlidir. Ancak kalabalıkta tam arkası mümkün değilse mescidin uygun herhangi bir yerinde kılabilirsiniz.

Adab: Tavaf edenlerin yolunu kapatacak şekilde Makam'ın hemen dibinde namaz kılmaktan kaçının.

Hicr-i İsmail (Hatîm)

Hicr-i İsmail, Kâbe'nin kuzeybatı tarafında, yarım daire şeklinde alçak bir duvarla çevrili alandır. Bu alanın bir kısmının, Kâbe'nin asıl temelleri içinde kaldığı bilinir; bu nedenle tavaf, Hicr-i İsmail'in dışından yapılır.

Ziyaret ipucu: Hicr-i İsmail'in içinde namaz kılmak ve dua etmek faziletli kabul edilir. Ancak alan çok kalabalık olur; giriş zaman zaman düzenlenir veya sınırlandırılabilir.

Adab: İçeride uzun süre kalarak başkalarının girişine engel olmamaya özen gösterin.

Zemzem

Zemzem, Hz. Hacer'in oğlu Hz. İsmail için su ararken Safa ile Merve arasında koşmasının ardından Allah'ın lütfuyla çıkan sudur. Asırlardır akmaya devam eden bu suyun içilmesi müstehaptır. Bir hadiste "Zemzem suyu ne niyetle içilirse o niyete göredir" buyrulmuştur (İbn Mâce, Menâsik 78).

Ziyaret ipucu: Bugün zemzem kuyusunun kendisi görülemez; Mescid-i Haram'ın her yerinde zemzem sebilleri ve soğuk-normal su tankları bulunur.

Adab: Zemzemi besmeleyle, kıbleye dönerek, mümkünse ayakta ve birkaç yudumda içmek, ardından dua etmek güzel bir adaptır. Zemzem hakkında daha fazlası için umre duaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Safa ve Merve

Safa ve Merve, Mescid-i Haram'ın içinde kalan iki küçük tepedir. Hz. Hacer'in su ararken bu iki tepe arasında yedi kez gidip gelmesinin hatırasına, umre ve hacda sa'y yapılır. Kur'an-ı Kerim'de "Şüphesiz Safa ile Merve Allah'ın nişanelerindendir" buyrulur (Bakara, 158).

Ziyaret ipucu: Sa'y alanı birkaç katlıdır ve tamamı kapalı, klimalıdır. Yaşlı veya yürüme güçlüğü olan misafirler için tekerlekli sandalye yolları bulunur.

Adab: Erkeklerin yeşil ışıklarla işaretlenmiş bölümde hafifçe koşması (hervele) sünnettir. Sa'yın nasıl yapıldığını Umre nasıl yapılır? rehberimizde adım adım anlattık.

Cebel-i Nur ve Hira Mağarası

Cebel-i Nur (Nur Dağı), Mekke'nin kuzeydoğusunda yer alır. Zirvesine yakın bulunan Hira Mağarası, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) peygamberlikten önce inzivaya çekildiği ve ilk vahyin geldiği yerdir. İlk inen ayetler Alak suresinin ilk beş ayetidir: "Yaratan Rabbinin adıyla oku!"

Ziyaret ipucu: Hira'ya çıkış dik ve yorucudur; sağlıklı bir yetişkin için bile tırmanış zaman alır. Yaşlı misafirlerimize ve kalp-solunum rahatsızlığı olanlara tırmanmamalarını, dağı aşağıdan seyretmelerini öneririz. Tırmanacaksanız sabahın serin saatlerini seçin, su ve rahat ayakkabı alın.

Adab: Hira'yı ziyaret etmek umrenin bir parçası değildir; burada özel bir ibadet şekli de bildirilmemiştir. Mekânın hatırasını tefekkür etmek yeterlidir.

Sevr Dağı

Sevr Dağı, Mekke'nin güneyinde yer alır. Hicret sırasında Hz. Peygamber (s.a.v.) ve Hz. Ebû Bekir, müşriklerden gizlenmek için burada bir mağarada üç gün kalmıştır. Kur'an-ı Kerim'de bu olaya işaret edilir: "...İkiden biri olarak, ikisi mağarada iken arkadaşına 'Üzülme, Allah bizimle beraberdir' diyordu..." (Tevbe, 40).

Ziyaret ipucu: Sevr'e tırmanış Hira'dan da uzun ve zordur. Turlarda genellikle dağ aşağıdan, araçtan veya kısa bir moladan seyredilir.

Adab: Tevekkül ve sadakat dersini hatırlamak için güzel bir duraktır.

Arafat ve Cebel-i Rahme

Arafat, hac ibadetinin en önemli rüknü olan vakfenin yapıldığı geniş ovadır. Hz. Peygamber (s.a.v.) Veda Haccı'nda burada meşhur Veda Hutbesi'ni irad etmiştir. Ovadaki küçük tepe Cebel-i Rahme (Rahmet Dağı) olarak bilinir.

Ziyaret ipucu: Umre döneminde Arafat sessiz ve boştur; turlarda genellikle araçla gezilir, Cebel-i Rahme'de kısa bir mola verilir. Hac mevsimine yakın dönemlerde bölgeye giriş sınırlandırılabilir.

Adab: Umrede Arafat'ta bulunmanın hac vakfesi gibi bir hükmü yoktur. Burada dua etmek güzeldir, ancak tepeye özel anlamlar yüklemekten ve taşlara yazı yazmak gibi davranışlardan kaçının.

Müzdelife

Müzdelife, Arafat ile Mina arasında yer alan bölgedir. Hacılar Arafat'tan sonra geceyi burada geçirir ve şeytan taşlamak için taşları genellikle buradan toplar. Kur'an-ı Kerim'de anılan Meş'ar-i Haram bu bölgededir (Bakara, 198).

Ziyaret ipucu: Umre turlarında Müzdelife genellikle Arafat güzergâhında araçtan görülür.

Mina ve Cemerat

Mina, hac günlerinde hacıların kaldığı, binlerce çadırla bilinen vadidir. Şeytan taşlama ibadetinin yapıldığı Cemerat (Küçük, Orta ve Büyük Cemre) buradadır. Hz. İbrahim'in kıssasıyla ilişkilendirilen bu ibadet, hac menasikinin bir parçasıdır. Mina'da ayrıca Mescid-i Hayf bulunur.

Ziyaret ipucu: Umre döneminde Mina çadırları boştur; bölge çoğunlukla otobüs turuyla gezilir. Cemerat binasına girişte sınırlamalar olabilir.

Cennetü'l-Muallâ

Cennetü'l-Muallâ, Mekke'nin tarihî mezarlığıdır. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) ilk eşi Hz. Hatice, dedesi Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib'in burada medfun olduğu bilinir.

Ziyaret ipucu: Mezarlık Mescid-i Haram'a yakındır. Ziyaret saatleri sınırlı olabilir ve kadınların mezarlık içine girişi uygulamada kısıtlanabilir.

Adab: Mezarlık ziyaretinde selam verilir, Kur'an okunur ve dua edilir. Kabirlerin üzerine basmamaya, yüksek sesle konuşmamaya özen gösterin.

Mescid-i Cin

Mescid-i Cin, Cennetü'l-Muallâ'nın yakınında yer alır. Rivayete göre burası, bir grup cinnin Hz. Peygamber'i (s.a.v.) dinleyip iman ettiği yere yapılmıştır. Bu olaya Cin suresinde işaret edilir (Cin, 1-2).

Ziyaret ipucu: Muallâ ziyaretiyle birlikte kısa bir uğrak olarak planlanabilir. Vakit namazlarında açıktır.

Ten'îm (Mescid-i Âişe) ve Ci'râne

Mekke'de bulunan ve umresini tamamlamış biri yeniden umre yapmak isterse, Harem sınırlarının dışına, hil bölgesine çıkarak ihrama girmesi gerekir. Bunun için en çok tercih edilen iki yer Ten'îm ve Ci'râne'dir.

• Ten'îm (Mescid-i Âişe): Harem sınırının Mekke'ye en yakın noktasıdır. Veda Haccı sırasında Hz. Peygamber'in (s.a.v.) talimatıyla Hz. Âişe'nin buradan ihrama girerek umre yaptığı bildirilir (Buhârî, Müslim). Bugün burada geniş bir mescit bulunur; abdest ve ihram için imkânlar mevcuttur.
• Ci'râne: Mekke'nin kuzeydoğusunda, daha uzak bir noktadadır. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Huneyn ve Tâif seferlerinden dönerken burada ihrama girip umre yaptığı bildirilir.

Ziyaret ipucu: Turlarda ek umre için genellikle rehber eşliğinde toplu olarak Ten'îm'e gidilir. Kendi başınıza gidecekseniz ulaşım ve dönüş saatlerini önceden öğrenin.

Medine'deki ziyaret yerleri

Medine-i Münevvere, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hicret ettiği, İslam toplumunun ilk kez bir şehir olarak teşekkül ettiği ve Efendimizin kabrinin bulunduğu şehirdir. Medine'ye dair ek ipuçları için Medine'de görülmesi gereken yerler yazımıza da göz atabilirsiniz.

Mescid-i Nebevi

Mescid-i Nebevi, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hicretin ardından bizzat inşasında çalıştığı mesciddir. İlk hâli kerpiç duvarlı, hurma kütüğü direkli sade bir yapıyken, asırlar boyunca defalarca genişletilerek bugünkü büyüklüğüne ulaşmıştır. Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Benim şu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram hariç diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha hayırlıdır." (Buhârî, Fadlu's-Salât 1; Müslim, Hac 505)

Ziyaret ipucu: Mescidin kapıları numaralıdır ve kadınlar için ayrılmış bölümler ile girişler bulunur. Otelinize en yakın kapıyı öğrenin. Avludaki dev şemsiyeler sıcak saatlerde gölge sağlar.

Adab: Mescide sağ ayakla, salavat getirerek girin. İki rekât tahiyyetü'l-mescid namazı kılmak sünnettir. Medine'de bulunduğunuz sürece vakit namazlarını mümkün olduğunca Mescid-i Nebevi'de cemaatle kılmaya gayret edin.

Ravza-i Mutahhara

Ravza-i Mutahhara, Mescid-i Nebevi içinde, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) evi ile minberi arasında kalan bölümdür. Hadiste "Evimle minberim arası cennet bahçelerinden bir bahçedir" buyrulmuştur (Buhârî, Fadlu's-Salât 5; Müslim, Hac 502). Bu bölüm, zeminindeki yeşil halılarla ayırt edilir.

Ziyaret ipucu: Ravza'ya giriş son yıllarda erkekler ve kadınlar için ayrı saatlerde ve randevu sistemiyle düzenlenmektedir. Randevu usulü değişebileceğinden güncel uygulamayı rehberinizden öğrenin.

Adab: Ravza'da kısa süre kalınır; burada iki rekât namaz kılıp dua ettikten sonra başkalarına yer açmak gerekir. İtişmekten ve sesi yükseltmekten kaçının.

Hücre-i Saadet

Hücre-i Saadet, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Hz. Âişe ile birlikte yaşadığı odadır ve Efendimizin kabri buradadır. Yanında Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de medfundur. Üzerindeki yeşil kubbe (Kubbe-i Hadrâ), Medine'nin simgesi hâline gelmiştir.

Ziyaret ipucu: Kabr-i Saadet'in önünden geçiş, genellikle Babü's-Selâm tarafından girilip Babü'l-Bakî tarafından çıkılacak şekilde akan bir sırayla yapılır. Kalabalık nedeniyle uzun süre durmak mümkün olmaz.

Adab: Hz. Peygamber'e (s.a.v.) edeple, alçak sesle selam verilir; ardından Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'e selam verilir. Yüksek sesle ağlamak, bağırmak ve parmaklıklara sürünmek ziyaret edebine uygun değildir.

Cennetü'l-Bakî

Cennetü'l-Bakî, Mescid-i Nebevi'nin doğu tarafında bulunan, Medine'nin tarihî mezarlığıdır. Hz. Osman, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bazı hanımları ve çocukları, ehl-i beytten pek çok kişi ve binlerce sahabi burada medfundur. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Bakî'yi ziyaret edip burada yatanlara dua ettiği bilinmektedir.

Ziyaret ipucu: Bakî genellikle sabah namazından ve ikindi namazından sonra belirli saatlerde ziyarete açılır. Kadınların mezarlık içine girişi uygulamada kısıtlanabilir; bu durumda dışarıdan selam verip dua edilebilir.

Adab: Mezarlığa girerken ölülere selam verilir. Kabirlerin üzerine basılmaz, oturulmaz; gürültü yapılmaz.

Kuba Mescidi

Kuba Mescidi, hicret sırasında Medine'ye ulaşmadan önce Kuba'da inşa edilen ve İslam tarihinin ilk mescidi kabul edilen mabettir. Kur'an-ı Kerim'de "...ilk günden takva üzerine kurulan mescid..." ifadesiyle övüldüğü yaygın olarak kabul edilir (Tevbe, 108). Hz. Peygamber'in (s.a.v.) her cumartesi binekli veya yaya olarak Kuba'ya gittiği rivayet edilir (Buhârî, Fadlu's-Salât 2; Müslim, Hac 516). Bir hadiste de evinde abdest alıp Kuba Mescidi'ne gelerek namaz kılan kimseye umre sevabı verileceği bildirilmiştir (İbn Mâce, İkâme 197).

Ziyaret ipucu: Kuba, Mescid-i Nebevi'nin güneyindedir. Turlarda genellikle sabah saatlerinde ziyaret edilir. Otelden abdestli çıkmak bu sünnete uymanın güzel bir yoludur.

Adab: Mescide vardığınızda iki rekât namaz kılın.

Mescid-i Kıbleteyn

Kıbleteyn, "iki kıble" demektir. Hicretin ikinci yılında, kıblenin Kudüs'teki Mescid-i Aksa'dan Kâbe'ye çevrilmesini emreden ayetin (Bakara, 144) bu mescitte kılınan bir namaz sırasında bildirildiği ve cemaatin namaz içinde yönünü Kâbe'ye çevirdiği rivayet edilir.

Ziyaret ipucu: Medine şehir turlarının klasik duraklarındandır. Kudüs ve Mescid-i Aksa'yı da görmek isterseniz Kudüs turlarımıza göz atabilirsiniz.

Uhud Dağı ve şehitliği

Uhud Dağı, Medine'nin kuzeyinde yer alır. Hicretin üçüncü yılında burada Uhud Savaşı yaşanmış, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) amcası Hz. Hamza başta olmak üzere pek çok sahabi şehit olmuştur. Şehitler, dağın eteğindeki şehitlikte medfundur. Savaşta okçuların yerleştirildiği küçük tepe, Okçular Tepesi (Cebel-i Rumât) olarak bilinir. Hz. Peygamber (s.a.v.) Uhud için "Bu dağ bizi sever, biz de onu severiz" buyurmuştur (Buhârî, Megâzî 27; Müslim, Hac 504).

Ziyaret ipucu: Uhud ziyareti genellikle sabah serinliğinde yapılır. Okçular Tepesi'ne çıkış kısadır, ancak yaşlı misafirler aşağıdan seyretmeyi tercih edebilir.

Adab: Şehitlere selam verilir, Fatiha okunur ve dua edilir. Uhud'da yaşanan olaylar, itaatin ve sabrın önemini hatırlamak için güzel bir vesiledir.

Hendek ve Yedi Mescitler

Hicretin beşinci yılında Medine, kalabalık bir ordunun kuşatmasıyla karşılaşmış; Selmân-ı Fârisî'nin önerisiyle şehrin açık tarafına hendek kazılmıştır. Hendek Savaşı'nın yaşandığı bu bölgede, sahabilerin nöbet tuttuğu yerlere sonradan yapılan küçük mescitler "Yedi Mescitler" olarak anılır. Bunların en bilineni Mescid-i Feth'tir.

Ziyaret ipucu: Bölgenin görünümü yıllar içinde değişmiştir; bazı küçük mescitler bugün ayakta değildir ve bölgede daha büyük bir cami bulunmaktadır. Turlarda bu bölge şehir turunun bir durağı olarak kısa bir süre ziyaret edilir.

Mescid-i Cuma

Mescid-i Cuma, hicret sırasında Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Kuba'dan Medine'ye giderken yolda ilk cuma namazını kıldırdığı yere yapılan mesciddir. Bu nedenle İslam tarihinde ilk cuma namazının kılındığı yer olarak bilinir.

Ziyaret ipucu: Kuba Mescidi ile Mescid-i Nebevi arasındaki güzergâhta olduğundan genellikle Kuba ziyaretiyle birlikte planlanır.

Mescid-i Gamâme

Mescid-i Gamâme, Mescid-i Nebevi'nin yakınında, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bayram namazlarını kıldırdığı açık alana (musalla) yapılmış mesciddir. "Gamâme" bulut anlamına gelir; rivayete göre burada kılınan bir yağmur duası sırasında bir bulut gölge etmiştir.

Ziyaret ipucu: Mescid-i Nebevi'ye yürüme mesafesindedir; mescidin açık olup olmadığı döneme göre değişebilir, çoğu zaman dışarıdan görülür.

Hurma bahçeleri

Medine, tarih boyunca hurma bahçeleriyle tanınmıştır. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hurmayı sevdiği ve oruç açarken hurmayı tavsiye ettiği bilinir. Bugün şehrin çevresinde ziyaret edilebilen hurma bahçeleri ve hurma pazarları bulunur. Medine'ye özgü acve başta olmak üzere pek çok hurma çeşidini burada bulabilirsiniz.

Ziyaret ipucu: Hurma alırken ürünün tazeliğine ve paketlemesine dikkat edin; dönüş bagajında hurmayı kapalı kutularda taşıyın. Valiz hazırlığı için umre valiz listesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Ziyaret adabı: Kabir ziyaretinde dikkat edilecekler

Mekke ve Medine'deki ziyaret yerlerinin önemli bir kısmı kabir ve şehitliklerdir. Bu mekânlarda şu genel adaba dikkat etmek gerekir:

• Mezarlığa girerken ölülere selam verin. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) kabir ziyaretinde selam verip dua ettiği bilinmektedir.
• Kur'an okuyun, Fatiha ve İhlas gibi sureleri okuyup sevabını bağışlayın, kabirdekiler için dua edin.
• Kabirlerin üzerine basmayın, oturmayın, kabirlere yaslanmayın.
• Sesinizi alçak tutun; bağırmak, yüksek sesle ağlamak ve çekişmek ziyaret edebine uymaz.
• Kabirlere, parmaklıklara ve duvarlara el sürüp yüze gözü sürmek, mendil bağlamak, taş veya toprak almak gibi davranışlardan kaçının.
• Görevlilerin uyarılarına saygı gösterin; bazı uygulamalar yerel kurallarla sınırlandırılmıştır.

Ayrıca ziyaret ettiğiniz tarihî yerlerin pek çoğu umrenin şartı veya vacibi değildir. Bu yerleri görmek, ibadetin değil tefekkürün ve tarih bilincinin bir parçasıdır. Ziyaretlerin yorgunluğu, Harem'deki ibadetlerinizi aksatmamalıdır.

Ziyaretler turlarda nasıl planlanır?

Umre turlarında Mekke ve Medine ziyaretleri genellikle rehber eşliğinde, grup hâlinde ve otobüsle yapılır. Programlar tura göre değişse de genel yapı şöyledir:

• Medine şehir turu: Çoğunlukla bir sabah, Kuba Mescidi, Mescid-i Cuma, Mescid-i Kıbleteyn, Hendek bölgesi ve Uhud şehitliğini kapsar. Mescid-i Nebevi, Ravza ve Bakî ziyaretleri ise misafirlerin kendi programlarına bırakılır veya rehber eşliğinde ayrıca yapılır.
• Mekke şehir turu: Çoğunlukla bir sabah, Arafat ve Cebel-i Rahme, Müzdelife, Mina, Cebel-i Nur ve Sevr Dağı'nın dışarıdan görülmesini kapsar. Cennetü'l-Muallâ ve Mescid-i Cin yakınlığı sebebiyle bu tura veya ayrı bir yürüyüşe eklenebilir.
• Ten'îm ziyareti: Tekrar umre yapmak isteyen misafirler için rehber eşliğinde ayrıca planlanabilir.

Ziyaret programları, tur süresine, sezon yoğunluğuna ve yerel kurallara göre değişebilir. Size uygun programı görmek için umre turlarımızı inceleyebilirsiniz. Ziyaretlerden önce umrenin menasikini öğrenmek için Umre nasıl yapılır? rehberimizi okumanızı öneririz.